เวทีเสวนาวิชาการ เรื่อง ”โทรทัศน์สาธารณะ: ทีวีของประชาชน?”

วันที่ 15 กุมภาพันธ์ 2551 ณ หอประชุมธำรงบัวศรี มหาวิทยาลัยบูรพา

 

วิทยากร

อ.อภิชาติ ทองอยู่ คณะกรรมการนโยบาย THAIPBS

อ.รัชนี วงศ์สุมิตร  คณะมนุษยศาสตร์ ม.บูรพา

คุณกิตติพงษ์  สุ่นประเสริฐ ผู้จัดการอาวุโสโครงการอินเตอร์นิวส์

อ.อนุสรณ์ ศรีแก้ว  คณบดี คณะนิเทศศาสตร์ ม.รังสิต

คุณณภัทร์  ขุนนากลัด หัวหน้ากองบรรณาธิการหนังสือพิมพ์ชลนิวส์ 

ผู้ดำเนินรายการ

อ.ประเสริฐ  ช่วยแก้ว 

 

อ.สุกัญญา

      การเกิด ThaiPBS นั้นเป็นปรากฏการณ์ใหม่ ที่ปลอดพ้นจากอำนาจของรัฐ สิ่งสำคัญคือมีคำถามว่าจะอยู่รอดหรือไม่? และเป็นของประชาชนจริงหรือเปล่า? ประชาชนสามารถตรวจสอบได้จริงหรือ? ทั้งหมดนี้เราต้องยึดหลักของ UNESCO มาใช้เป็นแบบอย่างด้วย คือ

หลักของ UNESCO 4 ประการ                        

1.การเข้าถึงได้อย่างกว้างขวาง คือ ไม่มีการแบ่งชนชั้นและเข้าถึงทุกชุมชน

2.มีความหลากหลายของเนื้อหาสาระ

3. มีความเป็นอิสระในวิชาชีพ คือ ทำให้ผู้ผลิตปลอดจากอิทธิพลและธุรกิจ ซึ่งถ้าหากเป็นอิสระแล้วจะเกิดประโยชน์แก่ประชาชน

4.มีความโดดเด่น คือ รายการต้องเป็นรายการที่โดดเด่นและมีคุณภาพ 

       นอกจากนี้แล้วทีวีสาธารณะที่ดียังต้องอาศัยปัจจัยต่อไปนี้ด้วย คือ

      -     ประชากรศาสตร์ ระดับความรู้ มีความแตกต่างกัน ต้องทำรายการที่คำนึงถึงความแตกต่างนี้ด้วย

      -     ต้องทำให้ประชาชนรู้เท่าทันสื่อ

      -     คำนึงถึงหลักนิติศาสตร์ เพราะต้องอาศัยหลักกฎหมายคุ้มครองพวกอำนาจของรัฐบาลและเพื่อหลีกเลี่ยงเกมการเมือง

      -     พัฒนาการมีส่วนร่วมของประชาชน ทำให้ประชาชนรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของทีวีสาธารณะ

      -     หลักการทำงานของสื่อมวลชนเอง ต้องเข้มแข็ง ถ้าไม่เช่นนั้นแล้วจะทำงานต่อไปไม่ได้ 
 

 

ผู้ดำเนินรายการ

      ในฐานะที่เป็นคณะกรรมการใน ThaiPBS ขอให้ท่านพูดถึงการเกิดขึ้นของ

ThaiPBS และลักษณะการทำงานของ ThaiPBS ในบ้านเรา 

 

อ.อภิชาต ทองอยู่

      การเกิดขึ้นของ ThaiPBS นั้นมีมานานแล้ว โดยเราต้องการมีทีวีที่ปลอดการขับเคลื่อนของรัฐ และธุรกิจพาณิชย์ และมี มาตรา 8 ที่ระบุว่าเป็นทีวีของประชาชนที่ประชาชนต้องมีส่วนร่วม ผมเองเข้ามาทำงาน ในวันที่ 14 มกราคม ซึ่งบังเอิญว่าเป็นช่องของ TITV เดิม ทำให้หลายฝ่ายเข้าใจผิดว่าเราทำให้หลายฝ่ายเดือดร้อน เช่นการปลดพนักงานออก และไม่มีงานทำ แต่อยากจะให้เข้าใจว่า เรามีกฎหมาย และ พรบ.ที่ระบุถึงการจัดการและการทำงานที่ชัดเจน นอกจากนี้ในปัจจุบันการทำงานของพนักงานดีขึ้นมีงานให้ทำ

 

ที่ถามว่าทีวีสาธารณะมีวิสัยทัศน์อะไร และมีพื้นฐานอะไรบ้าง ? ขอตอบดังนี้

1.มีมิตรภาพ คือเป็นของประชาชนทุกคน

2.ดูแล้วมีความสุข

3.เป็นกลาง

4.ไม่เป็นพวกกับใคร

5.มีอิสระ

      ผมคิดว่า ในวันนี้หลังจากที่เราเกิดมา 1 เดือน ก็หวังว่าจะพัฒนาให้สอดคล้องกับความต้องการของประชาชน แต่หลังจากนี้ 3 เดือนรูปแบบรายการ ผังรายการจะดีขึ้น เพราะช่วงนี้ยังใหม่ถือเป็นช่วงทดลองออกอากาศ 

 

ผู้ดำเนินรายการ

      มุมมองในด้านของข้อกำหนดและจริยธรรม ของทีวีสาธารณะควรเป็นอย่างไรบ้าง? 

 

คุณกิตติพงษ์ สุ่นประเสริฐ

      ผมคิดว่าทีวีสาธารณะช่องนี้เป็นเวทีแรกที่มีเพื่อน ทีวีช่องอื่น ๆ ไม่มีเพื่อน ถือเป็นปรากฏการณ์ครั้งแรกของเรา ทีวีสาธารณะนี้มีต้นแบบมาจาก BBC ของอังกฤษ ซึ่งข้อกำหนดและหลักการหนึ่งก็คือ การรับใช้สาธารณะ ที่ไม่ได้หมายถึงรัฐบาล แต่หมายถึงคนทั่วประเทศ ไม่ใช่กลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง โดยการที่จะเป็นอิสระได้จะต้องไม่รับเงินจากองค์กรใด ๆ ซึ่ง BBC ก็ตัดปัญหาตรงนี้โดยการให้ประชาชนเสียเงินปีละ 7,800 บาท ซึ่งถ้าใครหลีกเลี่ยงจะโดนปรับอย่างมหาศาล เมื่อทุกคนเสียเงินแล้วก็รู้สึกว่าทุกคนมีสิทธิ์และมีความเป็นเจ้าของ ส่วนคนทำงานหรือผู้ผลิตเองก็รู้สึกว่าทำงานได้อย่างมีอิสระและสามารถทำรายการที่จะให้การศึกษา ความรู้ ความบันเทิง แก่ประชาชนได้เต็มที่ 

 

 

ผู้ดำเนินรายการ

      ในส่วนของรายการ จะทำอย่างไรให้คนมองว่านี่คือรายการที่ทำขึ้นเพื่อสาธารณะอย่างแท้จริง 

 

อ.อนุสรณ์ ศรีแก้ว

      วันนี้ THAIPBS ได้ถือกำเนิดแล้วท่ามกลางความแปรปรวนของธรรมชาติและการเมือง แต่ใน 1 เดือนนี้ก็ยืนหยัดมาแบบท้าทาย แต่ที่ผ่านมาได้เพราะมีการโอบอุ้มจากเพื่อนและประชาชน ในเรื่องของรายการที่ทำขึ้นเพื่อประชาชนนั้นต้องดูตามมาตรา 43 ของ พรบ.นี้ ซึ่งมีเนื้อหาสาระ อยู่ 7 ประการ คือ

      1.มีความเป็นกลาง และเป็นธรรม

      2.รายการที่ส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชน

      3.รายการที่ส่งเสริมการเรียนรู้ของเด็กและเยาวชน

      4.รายการกีฬา นันทนาการ

      5.รายการที่เกี่ยวกับเอกลักษณ์ความเป็นไทย เช่น นำคนที่มีความแตกต่างกันมาแลกเปลี่ยนที่อยู่กัน

เพื่อแลกวัฒนธรรม

      6.รายการบันเทิงที่สร้างสรรค์ เช่น ละคร โอชินของญี่ปุ่น เกมโชว์ที่แสดงความสามารถ สาระ

      7.เป็นรายการที่สนับสนุนผู้ผลิตรายการอิสระ 

      แต่ในประเทศไทยเรามีคลื่นความถี่เพียงช่องเดียว คือ ThaiPBS ไม่ได้มีหลาย ๆ ช่องอย่าง BBC คณะกรรมการจึงต้องพิจารณาว่าอะไรที่มีความสำคัญที่ควรนำเสนอ และในเรื่องของการประเมินผลรายการ การวัดเรตติ้ง ก็ถือเป็นเรื่องสำคัญอย่างหนึ่ง ซึ่งจะใช้มาตรา 45 ให้มีสภาผู้ชม ขึ้นมาประเมินผล และรับฟังความคิดเห็นในด้านของปริมาณ (คนดูเยอะเพียงใด) และคุณภาพ (มีประโยชน์อย่างไร) อีกด้วย 

 

ผู้ดำเนินรายการ

      จะทำอย่างไรให้ประชาชนรู้เท่าทันสื่อ 

 

อ.รัชนี วงศ์สุมิตร

      การที่จะรู้เท่าทันสื่อ ก็ต้องขอถามกลับก่อนว่า ในตอนนี้ใครรู้สึกว่า ThaiPBS เป็นของเรา และเราเป็นเจ้าของบ้าง?  ที่เราไม่รู้สึกเป็นเจ้าของเพราะมันห่างไกล แต่ถ้ามันเป็นเรื่องใกล้ตัว เราจะสนใจมันมากขึ้น และถ้าเรามีลูกหลานที่ได้รับภัยจากโทรทัศน์ เราจะทำอย่างไร ?

      ขอยกตัวอย่างในประเทศเกาหลี เขารู้ว่าสื่อมีบทบาทจึงใช้สื่อนี้เผยแพร่วัฒนธรรม เช่น ละครแดจังกึม ที่เผยแพร่และเข้ามามีอิทธิพลกับคนไทยมาก ทำให้คนไทยรู้จักชุดประจำชาติที่เรียก ฮันบก และอาหารกิมจิ

      สื่อ มีอิทธิพลกับเรามาก ถ้าเรารู้เท่าทันสื่อได้ ก็จะทำให้เกิดการมีส่วนร่วมและมีการผลิตรายการดี ๆ เพื่อสังคมประชาชนได้ 

 

ผู้ดำเนินรายการ

      คนในท้องถิ่น เช่นที่ชลบุรี มองอย่างไรกับทีวีสาธารณะ 

 

คุณณภัทร์  ขุนนากลัด

      ถ้าในตอนนี้เดินไปถามชาวบ้าน เขาจะรู้จัก คำว่าทีวีสาธารณะน้อยมาก เพราะชาวบ้านนั้น เขามีเคเบิ้ลทีวีอยู่แล้ว การเปิดโทรทัศน์มาแล้วเจอสารคดี ไม่ใช่เรื่องแปลกอะไร เพราะในเคเบิ้ลก็มีอยู่แล้ว  ประชาชนยังไม่ค่อยตื่นตัวว่ามันเป็นทีวีของประชาชน

      แต่ถ้าพูดถึงคนนอกเมือง พื้นที่ที่ดูได้เฉพาะช่องหลัก ก็อยากให้มีรายการดี ๆ ให้คนท้องถิ่นดูโดยไม่เสียเงิน แต่จะให้เลิกดูละครน้ำเน่าแล้วหันมาดูสารคดีก็คงไม่ได้ ดังนั้น THAIPBS ต้องสร้างละครให้แตกต่างและมีสาระมากว่านั้น ต้องหามุมมองที่มีจุดเด่นมากกว่า

      และขอให้มีสภาผู้ชมเกิดขึ้นจริงๆ อยากให้มีเสียง Feed Back กลับมาบ้าง ถือเป็นเรื่องดี ที่จะได้ฟังความคิดเป็นและความต้องการของคนดูจริงๆ 

 

คุณกิตติพงษ์ สุ่นประเสริฐ กล่าวเสริมว่า

      ThaiPBS เป็นทีวีที่ร้องเรียนได้นะครับ หากดูว่ารายการไหนไม่เหมาะสม สามารถตรวจสอบได้ และเราก็มีความมุ่งมั่นที่จะพัฒนารายการที่มีเวลาเหมาะสมแก่เยาวชนด้วย 
 

ช่วงตอบคำถาม 

 

คุณสมถวิล เอี่ยมโอ๋

      ขอวิจารณ์ความพร้อมในการเตรียมงานนี้ ไม่ค่อยดี ไม่ค่อยมีกลุ่มคนที่เป็นเสียงของประชาชนอย่างแท้จริง เท่าที่ดูมีแต่นักศึกษาที่ต้องมานั่งฟังเพราะอาจารย์จะเช็คชื่อ   อยากเห็นเวทีที่มีคุณภาพมากว่านี้ในคราวหลัง 

 

อาจารย์โอฬาร ถิ่นบางเตียว

      อยากเห็นรายการที่นำเสนอปัญหาของประชาชนอย่างแท้จริง เป็นเสียงให้ประชาชนได้ เพราะข่าวในปัจจุบันมีการปกปิดเบื้องหลังของสังคม ไม่เคยมีใครเหลียวแลว่าความจริงของชาวบ้านตัวเล็กตัวน้อยเป็นอย่างไร การกระทำที่ผ่านมาของรัฐบาลเหมือนการข่มขืนแล้วลืมฆ่า คือทำให้ชาวบ้านเดือดร้อนจากโครงการต่าง ๆ ที่เข้าไปทำลายพื้นที่สิ่งแวดล้อม แต่แล้วกลับไม่สนใจปัญหาที่ชาวบ้านได้รับ เป็นไปได้ไหมที่จะมีสื่อสาธารณะที่เป็นพื้นที่ของประชาชนอย่างแท้จริง 

 

ตัวแทนนักเรียนหูหนวก โรงเรียนโสตศึกษา

      อยากให้มีรายการที่ทำขึ้นเพื่อคนหูหนวกบ้าง 

 

นักศึกษา ม.บูรพา

      ที่มาของงบประมาณการผลิตรายการมาจากไหน

อ.อนุสรณ์ ศรีแก้ว ตอบว่า

      มาจาก 1.ภาษี เหล้า บุหรี่ ปีละประมาณ 1700 ล้านบาท

            2.เงินบริจาค

            3.การจำหน่าย เทป ซีดี ของรายการในสถานี 

 

นายเกรียงไกร นิสิต ม.บูรพา

      การจะทำให้คนไทยรู้เท่าทันสื่อนั้นเป็นเรื่องยาก เพราะคนไทยติดกับภาพลักษณ์นิสัยเดิม ๆ จึงฝากให้ ThaiPBS ทำอย่างไรให้มีรายการโดนใจให้คนทุกเพศ ทุกวัยได้ดู และก็ต้องตรงกับเป้าหมายที่วางไว้ด้วย 

 

การตอบคำถามช่วงบ่าย

วิทยากร

อ.รัชนี วงศ์สุมิตร 

อ.อนุสรณ์ ศรีแก้ว  (คณะนิเทศศาสตร์ ม.รังสิต) 
ผู้ดำเนินรายการ

อ.ประเสริฐ  ช่วยแก้ว 
 

เริ่มคำถาม 

น.ส.นวลพร สารวีระ

       พนักงานส่วนใหญ่นั้นมาจาก TITV แล้วจะมั่นใจอย่างไรว่าพนักงานเหล่านี้มีอุดมการณ์ทำงานเพื่อ สื่อสาธารณะอย่างแท้จริง และทีวีเสรี ต่างจากทีวีสาธารณะอย่างไร? 

 

อ.อนุสรณ์  ศรีแก้ว  ตอบว่า

      พนักงานที่ผ่านเข้ามาถือว่ามีอุดมการณ์และแนวคิดที่ผ่านการคัดเลือกมาแล้วว่ามีความเข้าใจในทีวีสาธารณะ

      ทีวีเสรีนั้น เกิดในช่วง ปี พ.ศ. 2535 มีอุดมการณ์คือ มีเสรี และอิสระ และมีผู้ถือหุ้มเริ่มแรกไม่เกินคนละ 10 % แต่ในภายหลังมีนักการเมืองเข้ามา Take Over ทำให้ถูกครอบงำและอุดมการณ์เปลี่ยนไป

      ทีวีสาธารณะนั้น จะไม่มีระบบทุนและรัฐเข้ามาใช้อำนาจ และที่มาของเงินงบประมาณก็มาจากภาษีเหล้า –บุหรี่ ประชาชนทุกคนเป็นเจ้าของ และเป็นอิสระ 

 

นายมะโน นิสิต ม.บูรพา

      โฆษณาแฝง จะไม่มีได้จริงหรือในทีวีสาธารณะ เพราะในทางปฏิบัตินั้นมันยาก เช่น แผ่นป้ายโฆษณาริมสนามฟุตบอล เป็นต้น 

 

อ.อนุสรณ์  ศรีแก้ว 

      ในพรบ. นั้นมีกฎหมายว่าห้ามโดยเด็ดขาด แต่อาจต้องวิเคราะห์ว่าอันไหนแฝง หรือ ไม่แฝงโฆษณา 

 

คุณสุทัศน์ สาระบัญ (เครือข่ายผู้ติดเชื้อ ภาคตะวันออก)

      ความยั่งยืนของทีวีสาธารณะมีมากน้อยแค่ไหน และถ้ามีการเปลี่ยนแปลง พรบ. ในอนาคต จะโดนยุบหรือไม่ 

 

อ.อนุสรณ์  ศรีแก้ว 

      ไม่มีกฎที่บอกว่ารัฐมนตรี หรือรัฐบาลใดจะสามารถเปลี่ยนแปลงทีวีสาธารณะได้   แต่อยู่ที่ประชาชนว่าจะเข้มแข็งมากแค่ไหนที่จะรักษาทีวีช่องนี้เอาไว้ได้ 

 

อ.ตวงทอง ม.บูรพา

      การจัดเรตของทีวีสาธารณะ จะมีตัว ฉ. หรือตัว น.18 หรือตัวย่ออะไรบ้าง 

 

อ.อนุสรณ์  ศรีแก้ว 

      ในตอนนี้กำลังระดมความคิด แต่โดยทั่วไปแล้วบางรายการที่มีความรุนแรง มีตัว ฉ. หรือตัว น.18 จะพยายามไม่ให้อยู่ในช่วงเวลาของเด็ก  

 

คุณไชยศรี

      อยากเห็นความเป็นกลางที่อยู่เคียงข้างประชาชน ทำเพื่อประชาชนและต่อสู่กับอำนาจที่ไม่เป็นธรรม 

 

คุณนพมล

      อยากให้ทุกคนยึดหลักคุณธรรม เพื่อสังคมที่มีคุณธรรม 

 

คุณพรทิพย์ พัดปุย (ศูนย์ร่วมพัฒนา จ.ชลบุรี)

      จะทำอย่างไรให้มีรายการที่เด็กดูได้ ผู้ใหญ่ดูดี 

 

อ.อนุสรณ์  ศรีแก้ว  ตอบว่า

      จะพยายามจัดรายการที่เกี่ยวกับคนภายในครอบครัวให้เห็นความสัมพันธ์และใกล้ชิดกันมากขึ้น 

 

น้องปรี นิสิต ม.บูรพา

      ทีวีสาธารณะจะมีช่องทางให้เพศที่สามมากว่านี้หรือไม่ เพราะเพศที่สามที่มีความสามารถก็มี เช่น การประกวด Miss ACDC ที่พวกเรานำเงินไปบริจาคให้กับสังคม ไม่ใช่ว่าเพศที่สามจะมีแต่เรื่องไร้สาระแบบที่ช่องอื่นนำเสนอ 

 

อ.อนุสรณ์  ศรีแก้ว 

      THAIPBS ไม่เคยกีดกันเพศที่สามและแม้แต่เรื่องของคนชายขอบ คนที่ด้อยโอกาสเราก็จะไม่กีดกัน เราเปิดโอกาสให้กับประชาชนทุก ๆ คน 

 

-----------------------------------------------------------